گمبوعه؛ از جنگل دستکاشت تا الگوی توسعه سبز در خوزستان
اهواز - پارک جنگلی گمبوعه حمیدیه، بهعنوان بزرگترین جنگل دستکاشت خوزستان، امروز به نمادی از پیوند وقف، مشارکت مردمی و مدیریت منابع طبیعی تبدیل شده است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها - محراب علوی: در دل اقلیم گرم و خاک تشنه خوزستان، رویش جنگلی دستکاشت بیش از آنکه یک پدیده طبیعی باشد، جلوهای از اراده انسان است.
پارک جنگلی گمبوعه، آرام و بیادعا، قد کشیده تا نشان دهد حتی در سرزمین گرما نیز میتوان به سبز شدن امید بست؛ امیدی که ریشه در خاک دارد و شاخههایش رو به آینده گسترده شده است.
گمبوعه تنها مجموعهای از درختان نیست؛ این جنگل، تلاقی دستهای انسان با طبیعت است.
نسیمی که از میان شاخهها عبور میکند، صدای سالها تلاش، صبوری و باور به توسعهای متوازن را با خود میآورد.
درختان این پارک، روایتگر داستانی هستند که از دهه ۵۰ آغاز شد و امروز به نقطهای رسیده که نیازمند نگاه تازه و گامهای بلندتر است.
تماشای این جنگل بهویژه در پاییز و زمستان، تصویر متفاوتی از خوزستان به نمایش میگذارد؛ تصویری فراتر از گرما و خشکی.
گمبوعه، نشانهای روشن است از اینکه اگر طبیعت فرصت یابد و مدیریت درست شکل بگیرد میتواند به مأمنی برای آرامش، تفریح، زیستپذیری و حتی اقتصاد سبز بدل شود.
ظرفیتی فراتر از تفریح
جنگلهای دستکاشت در ایران بهویژه در استانهای گرم و کمبارش، نقشی چندبعدی ایفا میکنند.
این عرصهها تنها برای تفرج شهروندان طراحی نشدهاند بلکه کارکردهایی راهبردی در کاهش گردوغبار، تعدیل اقلیم محلی، افزایش پوشش گیاهی، بهبود کیفیت هوا و توسعه فضای سبز دارند.
پارک جنگلی گمبوعه نیز از این قاعده مستثنی نیست و امروز بیش از هر زمان دیگری، نیازمند توجه به توسعه هدفمند و پایدار است.
در شرایطی که خوزستان با چالشهای زیستمحیطی متعددی مواجه است، حفظ و گسترش جنگلهای دستکاشت میتواند بخشی از پاسخ به این چالشها باشد.
توسعه چنین پارکهایی، سرمایهگذاری بلندمدت برای سلامت اجتماعی و زیستمحیطی استان بهشمار میرود.
وقف در خدمت توسعه سبز
حجتالاسلام و المسلمین سید مهدی خاموشی، رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به شکلگیری همکاری مؤثر میان این سازمان و منابع طبیعی، نقش وقف را در احیای پارک جنگلی گمبوعه برجسته میداند.
وی میگوید: خوشبختانه همکاری بین منابع طبیعی و سازمان اوقاف در این نقطه شکل گرفت.
سازمان اوقاف یعنی موقوفاتی که مردم خیر در طول زمان وقف کردهاند.
ما منابع موجود را در مسیر توسعه یکی از مناطق بهکار گرفتیم که پارک جنگلی حمیدیه از جمله آنهاست و با تفاهمنامهای که منعقد شده، این مجموعه بهطور خاص در دستور احیا قرار دارد.
خاموشی با تشریح ابعاد طرح، ادامه میدهد: در این طرح دو بخش عمده مدنظر است؛ نخست احیای بخش پارکی مجموعه برای بهرهمندی مردم و دوم، کاشت درختان مختلف از جمله اکالیپتوس و سایر گونههای قابل بهرهبرداری.
هر دو بخش هم اشتغالزا هستند، هم کارکرد رفاهی و تفریحی دارند و هم از نظر اجتماعی تأثیرگذار خواهند بود.
از کاشت درخت تا کاهش وابستگی به نفت
سازمان اوقاف و امور خیریه همچنین با کاشت درخت در اراضی اوقافی، در طرح ملی کاشت یک میلیارد درخت مشارکت دارد؛ طرحی که یکی از راهبردهای کلان کشور برای تقویت پوشش گیاهی و مقابله با پیامدهای تغییر اقلیم محسوب میشود.
به باور کارشناسان، اگر از ظرفیتهای منابع طبیعی کشور بهدرستی استفاده شود، میتوان بخشی از اقتصاد را بر پایه طبیعت، چوب، گردشگری و خدمات زیستمحیطی بنا نهاد.
این مسیر، در بلندمدت حتی میتواند وابستگی اقتصاد ملی به فروش نفت را کاهش دهد؛ موضوعی که در شرایط ناپایدار بازار انرژی، اهمیتی دوچندان دارد.
همچنین رضا افلاطونی، رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، پارک جنگلی گمبوعه را نمونهای موفق از مشارکت بیندستگاهی توصیف میکند.
وی میگوید: در پارک جنگلی گمبوعه حمیدیه، شکل واقعی مشارکت مردمی و مسئولیت اجتماعی بین دستگاههای مختلف برای حفظ و احیای منابع طبیعی تحقق پیدا کرده است.
با حضور سازمان اوقاف، این پارک جنگلی دو هزار و ۶۰۰ هکتاری بر اساس برنامهها و ضوابط موجود مدیریت میشود.
افلاطونی با اشاره به سازوکارهای حقوقی این همکاری، میافزاید: در قالب ماده سه جذب مشارکتهای مردمی، قراردادهایی با سازمان اوقاف در راستای حفاظت، احیا، توسعه و بهرهبرداری از عرصههای منابع طبیعی منعقد شده است.
پارک جنگلی گمبوعه با وسعتی بیش از ۳۰ هکتار، بزرگترین جنگل دستکاشت استان خوزستان بهشمار میرود که اجرای طرح جنگلکاری آن از سال ۱۳۵۳ آغاز شده است.
این پارک پس از چند سال، بهواسطه پوشش گیاهی متنوع، مراتع چشمنواز و هوای مطبوع به یکی از تفرجگاههای محبوب برای شهروندان اهواز و شهرهای اطراف تبدیل شد.
گمبوعه در ۱۵ کیلومتری شمالغرب اهواز واقع شده و در فصول پاییز و زمستان، فضایی مناسب برای تفریح، ورزش، عکاسی و گذران اوقات فراغت خانوادهها فراهم میکند.
ضرورت نگهداری و مسئولیت اجتماعی
علی، ۴۵ ساله که بههمراه خانوادهاش بهطور منظم به این پارک مراجعه میکند در گفتگو با خبرنگار مهر میگوید: اگرچه پارک جنگلی گمبوعه کمی از اهواز فاصله دارد اما فضای بسیار دلنشینی برای پیکنیکهای یکروزه فراهم کرده و از نظر عکاسی نیز موقعیت مناسبی دارد.
با این حال، نگهداری بهتر از مجموعه ضروری است و انتظار میرود شهروندان از رهاسازی زبالههای پلاستیکی در این منطقه خودداری کنند.
صادق علوی، ۳۵ ساله نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار میکند: در روزهای خوشآبوهوای اهواز بهویژه اوایل بهار، این پارک تفریحگاه ارزشمندی برای مردم است.
پارک جنگلی گمبوعه از نقاط باصفای اطراف اهواز و نمونهای برجسته از مظاهر طبیعت منطقه محسوب میشود که برای تفریح خانوادگی و عکاسی بسیار مناسب است.
با وجود همه ظرفیتهای موجود، کارشناسان معتقدند که گمبوعه هنوز به نقطه مطلوب خود نرسیده است.
توسعه زیرساختهای رفاهی، بهبود مسیرهای دسترسی، افزایش امکانات گردشگری سازگار با محیطزیست، تقویت حفاظت و مشارکت فعال مردم از جمله اقداماتی است که میتواند این جنگل دستکاشت را به یک الگوی کامل در جنوب کشور تبدیل کند.
افزون بر این، پیوند میان بهرهبرداری اقتصادی اصولی و حفظ محیطزیست، میتواند به اشتغال پایدار در منطقه کمک کند؛ مسیری که هم با اهداف منابع طبیعی همراستا است و هم با نیت واقفان و رویکرد سازمان اوقاف.
آیندهای که باید سبزتر باشد
پارک جنگلی گمبوعه امروز در نقطهای ایستاده است که گذشته پرافتخار خود را پشت سر دارد.
این جنگل دستکاشت، نتیجه سالها تلاش، همکاری نهادی و نیتهای خیرخواهانه است؛ سرمایهای که اگر درست مدیریت شود، میتواند نقشی مهم در آینده زیستمحیطی و اجتماعی خوزستان ایفا کند.
توسعه گمبوعه ضرورتی برای امروز و فردای این سرزمین است.
دفاع از این جنگل در واقع دفاع از حق نسلهای آینده برای نفس کشیدن، زیستن و بهرهمندی از طبیعت است؛ مسئولیتی که بر دوش نهادها و مردم، بهصورت مشترک، سنگینی میکند.