تعزیههایی که درباره امام علی(ع) خوانده میشود + فیلم شروهخوانی در مدح امیرالمؤمنین
«مرشد میرزاعلی» پردهخوان، نقال و تعزیهخوان میگوید: در ایام شهادت امام علی(ع) تعزیه و نقالی با موضوعاتی همچون مبارزه آن حضرت با عمربن عبدود، دستگیری امام از ایتام، قضاوت، انصاف و جوانمردی ایشان و شکستن درب خیبر اجرا میشود.<br/><br/>
«مرشد میرزاعلی» پردهخوان، نقال و تعزیهخوان میگوید: در ایام شهادت امام علی(ع) تعزیه و نقالی با موضوعاتی همچون مبارزه آن حضرت با عمربن عبدود، دستگیری امام از ایتام، قضاوت، انصاف و جوانمردی ایشان و شکستن درب خیبر اجرا میشود.
خبرگزاری فارس ـ گروه تئاتر: پرده خوانی، تعزیه، نقالی و شبیه خوانی از دیرباز در ایران و بین مردم در ایام مختلف سال از جمله مناسبتهایی چون ماه محرم و ماه مبارک رمضان رسم بوده است، تعزیه و نقالی به ویژه برای امام حسین(ع) و امام علی(ع) در مناسبتهای مختلف اجرا میشده است.
یکی از خاندانهای نقال و پردهخوان که چند دهه در تهران فعال بوده است، خانواده میرزاعلی هستند.
مرشد حاج آقاتقی میرزاعلی و پدرش مرحوم مرشد مشهدی میرزای میرزاعلی در زمان ناصرالدینشاه در تکیه دولت تهران، تعزیهگردان بودهاند.
مرشد محسن میرزاعلی از بازماندگان این خاندان میگوید که نخستین نقشی که برعهده گرفته، نقش شبیه حضرت علی اصغر(ع) در ۶ ماهگی بوده است.
وی درباره نقالی و تعزیه خوانی در دستگاه حضرت علی(ع) مباحثی را با فارس درمیان میگذارد.
* قدمت تعزیه و نقالی به چه تاریخی باز میگردد؟
نخستین سخن چون گشایش کنیم/ جهان آفرین را ستایش کنیم
بسمالله است ورد زبانم به هر عدد / من عاشق توام یا علی مدد
بنده این افتخار را داشتم که پدرانم از دوران صفویه نقال، پردهخوان، تعزیهخوان و ستایشگر اهل بیت(ع) بوده و هم در زمینه ملی با متون شاهنامه، کوشک نامه و حماسههای ایرانی و هم با متون دینی و مذهبی دم خور باشند.
اما اگر بخواهم بگویم هر یک از این هنرها چه تاریخچه مشخصی دارند، نمیتوان اینطور نظر داد چرا که منابع ضد و نقیضی در این راستا وجود دارد و خیلی از این تاریخچهها اصلا در دسترس نیست.
به طور مثال اگر به نقالی اشاره کنم، خود فردوسی بزرگ استاد سخن، در شاهنامه فردوسی به چند سخنور و نقال اشاره میکند یا درباره تعزیه هم میتوان گفت که از دوران تیمور گورکانی اسنادی در این راستا وجود دارد یا حتی سخنرانیهایی این چنینی در دوران امام جعفرصادق(ع) نیز موجود دارد، در دوره ساسانی نیز اسناد ضد و نقیضی دراین زمینه میبینیم.
درباره پردهخوانی هم عدهای میگویند که از دوره غارنشینی وجود داشته اما برخی نیز معتقدند که از ۵۰۰ تا ۶۰۰ سال پیش به شیوه امروزی موجود بوده است.
اما در نهایت باید گفت که تاریخچه خیلی مهم نیست مهم تأثیرگذاری این نوع هنر است که مخاطب با آن همذات پنداری میکند و شاید روزها، ماهها و سالها در اذهان باقی میماند و داستانها و اشعارش سرلوحه زندگی افراد میشود.
* درباره حضرت علی(ع) از دیرباز چه نوع هنرهای آیینی وجود داشت؟
از دوران صفویه با توجه به قدرت گرفتن شیعیان، هنرهای آیینی نیز قدرت خود را بازیافتند، خصوصا در ایامی که ولادت امیرالمؤمنین(ع) یا شهادت ایشان بود، برای حفظ موسیقی اصیل و سبکهای شعری مذهبی ما منقبت خوانی، ستایش خوانی و حمدخوانی حضرت حق، نعت رسول الله(ص) و سپس منقبت خوانی امیرالمؤمنین(ع) را داشتیم.
در ایام شهادت حضرت علی(ع) نیز تعزیه، منقبت خوانی و پرده خوانی وجود داشت، خصوصاً الان ما یک شروهخوانی هم اضافه کردیم که با سنج، دمام و نی از سازهای آیینی شهر بوشهر به روز رسانی شده و به شیوه پایتخت اشعاری از مناقب امیرالمومنین(ع) را میخوانیم.
*پس آیا میتوان این هنرهای آیینی باستانی را هم بهروزرسانی کرد؟
البته شاید برخی تصور کنند سن و سال و شور جوانی به اشکالی چون هنرهای آیینی گرایش پیدا نمیکند اما این ظاهر قضیه است و خیلی از بزرگان هنرهای نمایشی تلاش کردهاند تا این هنرها را به روز رسانی کنند ما هم تمام تلاشمان این بوده تا جوانان را در عرصههای پرده خوانی، نقالی، تعزیه و ...
وارد کرده و آنها را با موسیقیهای جذاب و استفاده از ابزارهای مناسب علاقهمند به این حوزه کنیم.
خیلی از بزرگان هنرهای نمایشی تلاش کردهاند تا هنرهای قدیمی از تعزیه تا شبیه خوانی و نقالی را به روز رسانی کنند
نحوه به روز رسانی این هنرها هم اینطور بوده که به طور مثال در داستانهای امیرالمومنین(ع) آن بخشهایی نقالی یا پرده خوانی میشود که صحبت از مسائل روز، درد جوانان و خانوادهها میکند، منابعش نیز از نهج البلاغه و کتب معتبر استخراج میشود.
بنابراین دیگر اینگونه نیست که یکی از این هنرها برای غنی و فقیر با گروههای سنی خاص باشد بلکه هر نوع اندیشهای میتواند با آنها ارتباط برقرار کند.
در نهایت اینکه وقتی یک داستان خاص مذهبی با بهترین روایت، موسیقی، زبان و بیان خاص تشریح میشود، خواه ناخواه جوانان از آن استقبال میکنند.
ما در شهر کتاب، کتابخانه ملی و مکانهای مختلف برنامه اجرا میکنیم و جوانان زیادی پای قصههای ما مینشینند، جوانانی که شاید حالت عادی نتوان آنها را از دنیای دیجیتال و رسانه امروز خارج کرد و این بهترین هدیه برای ما محسوب میشود.
*در بین داستانهایی که درباره حضرت علی(ع) نقل میشود، کدام یک برایتان جذابیت بیشتری دارد و در ایام شهادت به کدام یک بیشتر میپردازید؟
ببینید آنقدر داستانهای امیرالمومنین(ع) زیبا است که بی اغراق میتوانم بگویم همه آنها را چون یکدیگر دوست دارم.
در مقوله نقالی و پردهخوانی ما با دو حوزه داستانهای مذهبی و داستانهای ملی مواجه هستیم.
شخصیتهایی چون رستم در شاهنامه فردوسی، اسفندیار، گُردآفرید، فرامرز، جهانگیر و جهانبخش همه جذاب هستند و ما چون خاندانمان همه پرده خوان و نقال بودند با اینها بزرگ شدیم و همگی آنها برایمان جذابیت دارند.
اما در ایام شهادت حضرت علی(ع) داستانهایی همچون رویارویی با عمر بن عبدود، مرحب، فتح قلع خیبر، دستگیری از ایتام توسط امام علی(ع)، نحوه قضاوت، انصاف، جوانمردی و عدالت امام، زندگینامه ایشان و ارتباط با سرداران، زیردستان و ایتام و فعالیتشان در بیتالمال همه جذاب هستند.
چهار مؤلفه مهم در نقالی: زمان، مکان، یاران و حادثه حین اجرا است که براساس اینها موضوع نقالی توسط نقال انتخاب میشود
چهار مولفه در نقالی همچون زمان، مکان، یاران و حادثه حین اجرا برای ما خیلی مهم است ما هم برمبنای این داستانها روانشناسی میکنیم و موضوع نقالی و پرده خوانی و تعزیه خوانی خود را انتخاب میکنیم البته به جز زمانی که مثلا تعزیه شهادت یا یک موضوع خاص چون جوانمرد قصاب را از ما میخواهند، در این صورت شرایط فرق میکند و موضوع مشخص است.
اما در غیر این صورت ما خودمان براساس جمعیت و شرایط موضوع را مثلا کندن درب خیبر یا مرحب کشی انتخاب میکنیم.
*دوره بعدی جشنواره نقالان علوی چه زمانی است و آیا امسال این جشنواره برگزار میشود؟
در جلسهای که چهارشنبه یا شنبه آتی داریم، زمان جشنواره مشخص شده و فراخوان آماده خواهد شد تمام تلاش ما این است که این جشنواره با جشنواره آیینی ـ سنتی تداخل پیدا نکند و علاقهمندان بتوانند در هر دو جشنواره حضور داشته باشند.
*آیا این جشنواره تاکنون توانسته نقالان خوبی را به جامعه معرفی کند؟
بله با یک تحقیق مشخص میشود که تعداد زیادی دختر و پسر جوان، پیر و نقال بزرگ و کوچک از طریق این جشنواره به جامعه نقالان معرفی شدهاند.
یکی از علائق من در این زمینه این بوده که خانومها هم در این عرصه بدرخشند، هر چند شاید خیلیها موافقش نباشند اما من خودم سرسخت بر این باور هستم که بانوان در زمینه نقالی میتوانند خیلی پیشرفت کنند.
همانطور که شاعر میگوید:
هرآنکس که شه نامه خوانی کند/چه مرد و چه زن پهلوانی کند
*سوال پایانی، عمارت نقالی که سال گذشته دربارهاش قولهایی داده شد، به کجا رسید؟
بله دوستان قولهایی دادند اما عمل نکردند، آقای حق شناس رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر تهران قولهایی به ما دادند که انجام نشد اما سازمان فرهنگی هنری شهرداری هم همینطور قول داده اما ما از دوستان حوزه هنری ممنون هستیم، آقای مومنی شریف و آقای زارعی خیلی به ما کمک کردند، نه از این جهت که آنجا مشغول هستم، مشغولیت من آنجا در حد نقالی است اما این دوستان با دست خالی ما را حمایت کردند که البته یک دست صدا ندارد و باید همه دوستان هنری پای کار بیایند تا این هنر رو به فراموشی نرود.
امروز ما با سونامی نقالی بدون استاد روبه رو هستیم، افرادی که سنشان پایین است، خیلی هم خوب کار میکنند اما استاد ندارند.
شاعر هم میگوید:
سالک نرسد بی مدد پیر به جایی/ بی زور کمان، ره نبرد تیر به جایی
بی پیر مرو تو در خرابات/ هرچند سکندر زمانی
*نکته پایانی؟
امیدوارم که به حق شبهایی که منتسب به مولا علی(ع) است و شبهای قدر، شرایط زندگی ایرانیان از گذشته بهتر شود.
هنرمند و غیر هنرمند هیچیک در تنگنای اقتصادی نباشند و مسئولان هم در این زمینه مددرسانی کنند.
انتهای پیام/
