دینشناسی علمی و کارکرد دین
نگاه واقعگرایانه باور به خدا ریشه در امری خارجی، عینی و واقعی دارد؛ اما بنابر نگاه ناواقعگرایانه؛ باور به خدا به عنوان یک فرض و تصور ذهنی است که میتواند تبیین کننده احکام اخلاقی باشد.
به گزارش خبرگزاری مهر، متن زیر یادداشتی است که قاسم اخوان نبوی عضو هیئت علمی گروه کلام پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی درباره کارکرد دین نوشته است:
مسئله کارکرد دین به معنای نقش، تأثیر و جایگاه دین در زندگی انسان از جمله مسائل محوری دینشناسی علمی میباشد، این مسئله با عنوان آثار، نتایج و ضرورت دین از گذشته مطرح بوده است.
[۱] مسئلهای که مورد توجه دینشناسان میباشد این است که علیرغم مخالفتهایی که با دین وجود دارد، علت گرایش انسان به دین چیست؟
تبیین این مسئله مبتنی بر مبانی و پیشفرض هایی است که به نظر میرسد؛ لازم است مورد توجه قرار گرفته شود.
این پیشفرض ها را میتوان به چند قسم تقسیم کرد، که در اینجا به آن اشاره میگردد، توضیح مطلب اینکه برای دین یا منشأ و خاستگاه الهی قائل هستیم، یا منشأ الهی قائل نیستیم.
بنابر رویکرد اول؛ که غالب نگاه سنتی مبتنی بر آن است، این مسئله تحت عنوان ضرورت بعثت پیامبران از سوی متکلمان مورد بررسی قرار گرفته شده است،
متکلمان مسلمان با تکیه بر اوصاف حکمت و لطف الهی این مسئله را تبیین کردهاند.
از دیدگاه این متکلمان از آنجایی که فعل خداوند مبتنی بر حکمت است، و دارای هدف و غایتی است، جهان آفرینش از جمله انسان را بر اساس غایت و هدفی آفریده است، و لطف خداوند اقتضا میکند که موجودات به هدف و غایتی که دارند؛ برسند.
بنابر این تمام شرایط و مقتضیات رسیدن به این هدف را فراهم کرده است.
درباره انسان نیز با توجه به اینکه علاوه بر هدایت تکوینی دارای هدایت تشریعی است، این شرایط از طریق فرستادن پیامبران فراهم شده است.
به این معنا که خداوند توسط پیامبران به انسان آموزهها و تعالیمی را آموزش داده است که در پرتو آن به کمال و سعادت برسد.
بنابر نگاه سنتی ریشه گرایش به دین در نیازهای فطری و ذاتی انسان قرار دارد.
اما خود دین منشأیی الهی دارد.
