نقشه راه اروپا از عهد باستان به فئودالیسم

ایسنا/خراسان رضوی «تعریف‌های سنتی اغلب به طور ناقص آن شیوه تولید فئودالی را توصیف کرده‌اند و در نتیجه ارائه‌ی هر شرحی از پویش تکامل فئودالی دشوار شده است.
این شیوه‌ای از تولید است که زمین و اقتصاد طبیعی بر آن مسلط است، و در آن نه کار و نه محصولات کار، کالا نیستند.
تولیدکننده بی‌واسطه-دهقان- با مناسبات اجتماعی خاصی به وسیله‌ی تولید- زمین- گره خورده است».
کتاب «گذار از عهد باستان به فئودالیسم» پیش‌درآمدی بر تحقیق مفصل‌تر "تبارهای دولت‌های استبدادی" است که به قلم پری آندرسون چاپ شده است.
کتاب «گذار از عهد باستان به فئودالیسم» در تلاش است تا بر مبنای اسناد و شواهد تاریخی مناسبات سیاسی و اجتماعی جهان باستان و همچنین شیوه تولید رایج در اروپا را شرح دهد و چگونگی گذار از آن صورت‌بندی اجتماعی به صورت‌بندی فئودالی را با نگاهی کامل و جامع تحلیل کند و برای خواننده به تصویر بکشد.
برای دستیابی به این مهم پری آندرسون در گام نخست بر آن است تا تصویری کامل از شرایط سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جهان باستان به دست بدهد چنان‌که بخش اول این کتاب با عنوان "عصر باستان کلاسیک" در چهار فصل با عناوین "شیوه تولید برده‌داری"، "یونان"، "جهان هلنیستی" و "روم" می‌کوشد تا نگاهی دقیق از صورت‌بندی اجتماعی عصر باستان به مخاطب ارائه بدهد.
بدین صورت که با تشریح کم و کیف شیوه تولید برده‌داری و سپس بررسی مجزای جوامع یونانی و رومی و همچنین جهان هلنیستی -که ترکیبی از الگوی یونانی و شرقی بود- آن‌چه را خواننده برای درک شرایط گذار از عهد باستان به فئودالیسم لازم دارد به او ارائه می‌دهد.
پری آندرسون در بخش بعدی کتاب به دوران گذار به طور دقیق‌ می‌پردازد و عوامل موثر بر شکل گیری این دوران را بررسی می‌کند.
در این فصول به اقوام ژرمنی و مهاجرت و حمله‌های آن‌ها به امپراتوری روم و سقوط این امپراتوری می‌پردازد.
در عین حال تصویری از جذب تمدن بسیار پیشرفته‌تر رومی توسط اقوام ژرمنی که منجر به فروپاشی هر دو شیوه تولید (بدوی-اشتراکی و برده‌داری) می‌شود، ترسیم می‌کند.
در مورد این‌که شیوه تولید فئودالی با چه نسبتی و از کجا منشا می‌گیرد صحبت‌های مختصری مطرح می‌شود اما همان‌طور که پری آندرسون تاکید می‌کند: گونه‌شناسی فئودالیسم اروپایی ضروری‌تر از صرف شجره‌ی آن است، در این فصل کتاب تلاش می‌شود تا نگرش واضح‌تری از آن‌چه پیش از این در خصوص نقش کلیسا در گذار به فئودالیسم بیان شده، ایجاد شود.
در ادامه کتاب، نویسنده به تکوین فئودالیسم در اروپای غربی می‌پردازد و سنتز این شیوه تولید را «از عناصر رهاشده از فروپاشی هم‌زمان شیوه تولید بدوی-اشتراکی و برده‌داری» مورد بحث قرار می‌دهد و همچنین پس از آن ساختار سازنده شیوه تولید فئودالی را برای خواننده ترسیم می‌کند، در پی آن به دلیل شکل‌گیری صورت‌بندی اجتماعی متنوع در سده‌های میانه می‌پردازد.
چنان‌که در متن کتاب اشاره می‌شود؛ شیوه تولید فئودالی در هیچ‌جای اروپای در«حالت ناب» خود وجود نداشته است بلکه صورت‌بندی‌های اجتماعی اروپای سده‌های میانه همواره نظام‌های مرکبی بودند که در آن‌ها سایر شیوه‌های تولید بقا پیدا کردند و با شیوه تولید فئودالی درهم تنیده شدند.
در مجموع نویسنده در این بخش به تنوع نقشه فئودالیسم غربی آن‌گونه که از سده نهم میلادی به بعد ظهور کرد، می‌پردازد.
او در انتهای این بخش به بحران عمومی شیوه تولید فئودالی می‌پردازد و عمیق‌ترین عامل آن را «سکته ساز و کارهای بازتولید نظام در محل گرفتگی توانمندی‌های نهایی آن» می‌داند.
پری آندرسون در بخش پایانی کتاب، به شرایط و مسیر متفاوت اروپای شرقی می‌پردازد و سرنوشت متفاوت اروپای شرقی و عامل تعیین‌کننده‌ی تاریخیِ تکامل ناموزون اروپا و عقب‌ماندگی پایدار شرق را مورد بررسی قرار می‌دهد و همچنین نشان می‌دهد که چگونه آن‌طور که مارکس در نامه خود به انگلس می‌نویسد «حلقه‌ی میانی فتوحات یا دوگانگی قومی»، فئودالیسم در شرق ظهور می‌کند.
در ادامه نیز کتاب در مورد بحران فئودالیسم اروپایی در شرق سخن می‌گوید و ابعاد این بحران را در شرق نسبت به غرب دارای ابعاد سبک‌تر اما با تاثیر بزرگ‌تر ارزیابی می‌کند.
انتهای پیام